آشنایی با انواع معامله در فارکس و ویژگی‌های آنها

آشنایی با انواع معامله در فارکس به معامله‌گران کمک می‌کند که بدانند دقیقاً در چه بازاری و با چه شرایطی معامله می‌کنند و چه انتظاری باید از هر نوع معامله داشته باشند. در بازار فارکس امکان انجام معامله به روش‌های مختلفی وجود دارد که بعضی از آنها بیشتر برای بانک‌ها و موسسات کاربرد دارند و بعضی از آنها برای تریدرهای خردی که سرمایه‌های کم‌تری دارند ایجاد شده‌اند. در این مقاله قصد داریم با انواع معاملات در بازار فارکس آشنا شویم، معاملات اسپات و فیوچرز در فارکس را بررسی کنیم و ببینیم معاملاتی که معامله‌گران در فارکس انجام می‌دهند از کدام نوع است. با سرمایه گذار برتر همراه باشید.

انواع ترید در فارکس

مهم‌ترین انواع معاملات فارکس شامل موارد زیر است:

• معاملات اسپات (Spot): در این نوع معامله، تبادل واقعی ارز بین دو طرف انجام می‌شود و تسویه معمولاً طی دو روز کاری انجام می‌گیرد.
• معاملات CFD: رایج‌ترین روش معامله برای تریدرهای خرد است. در این مدل مالکیت واقعی ارز منتقل نمی‌شود و معامله‌گر فقط روی اختلاف قیمت معامله می‌کند.
• معاملات مشتقه (Derivatives) که خود آن به چندین بخش تقسیم می‌شود:
  • فیوچرز (Futures): قراردادهای فیوچرز یا آتی، قراردادهای استاندارد شده‌ای هستند که در یک تاریخ مشخص و در قیمت توافق‌شده اجرا می‌شوند.
  • فوروارد (Forwards): نسخه سفارشی‌سازی‌شده فیوچرز است که معمولاً بین بانک‌ها و شرکت‌ها بسته می‌شود.
  • آپشن (Options): قراردادی است که به خریدار حق خرید یا فروش یک جفت‌ارز را می‌دهد ولی او را مجبور به انجام معامله نمی‌کند.
  • سواپ (Swaps): قرارداد تبادل ارز بین دو طرف برای مدیریت نقدینگی و ریسک در اصطلاح سواپ نامیده می‌شود (این قرارداد با کارمزد سواپ شبانه متفاوت است که در بخش‌های بعدی مقاله به آن می‌پردازیم).
• معاملات ETF ارزی: صندوق‌های مبتنی بر ارزها که مثل سهام در بازار معامله می‌شوند و بیشتر برای سرمایه‌گذاری کاربرد دارند.

در ادامه مقاله، هر یک از این روش‌ها را با جزئیات بیشتر بررسی می‌کنیم.

معاملات اسپات فارکس

در بازار اسپات (Spot) واقعی، تبادل فیزیکی ارز بین دو طرف انجام می‌شود، یعنی اگر بانک A از بانک B یورو بخرد، واقعاً یورو جابه‌جا می‌شود. معاملات اسپات عموماً در بازار بین بانکی یا اینتر بانک (Interbank) انجام می‌شوند و کاربرد آن بیشتر برای بانک‌های بزرگ، بانک‌های مرکزی کشورها، شرکت‌های چندملیتی و مؤسسات و نهادهای مالی است. تسویهٔ بسیاری از معاملات اسپات ارزی معمولاً طی دو روز کاری انجام می‌شود. بازار اسپات فارکس نقدشوندگی بالایی دارد، اما چون یک بازار خارج از بورس (OTC) و غیرمتمرکز است، همهٔ معاملات آن در یک دفتر سفارش عمومی و واحد قابل مشاهده نیستند.

به گزارش ISDA (انجمن بین‌المللی سواپ و مشتقات) در بازه زمانی آوریل ۲۰۲۲ تا آوریل ۲۰۲۵ – براساس گزارش سه سالانه بانک تسویه حساب‌های بین‌المللی (BIS Triennial Central Bank Survey) – حجم معاملات بازار اسپات (نقدی) ۴۲ درصد افزایش یافت و حجم قراردادهای فوروارد (آتی) نیز با یک جهش ۶۰ درصدی روبه‌رو شد.

منبع: گزارش ISDA، انجمن بین‌المللی سواپ و مشتقات ارزی جهان

نکته‌ای که شاید زیاد به آن پرداخته نشود این است که در این بازار، هیچ بروکر ریتیل (Retail) یا تریدر خردی دخالت ندارد و چیزی که با عنوان معامله اسپات در فارکس در اختیار تریدرهای خرد قرار می‌گیرد، با معاملات اسپات واقعی متفاوت است.

آیا معاملات اسپات در فارکس وجود دارد؟

بسیاری از تریدرهای تازه‌کار تصور می‌کنند وقتی یک جفت ارز را در متاتریدر خرید و فروش می‌کنند، در حال انجام معاملات اسپات (Spot) هستند، اما حقیقت این است که اسپات واقعی فقط در سطح بین بانکی انجام می‌شود و چیزی که ما در پلتفرم‌های ریتیل یا خرده‌فروشی می‌بینیم، معامله اسپات نیست. این معاملات در واقع از طریق قراردادهایی با عنوان CFD با قیمت اسپات انجام می‌شوند.

معامله‌گران خرد معمولاً دسترسی مستقیم به بازار بین‌بانکی ندارند. نوع قرارداد ارائه‌شده به معامله‌گر نیز به بروکر، حوزهٔ قضایی و مشخصات محصول بستگی دارد؛ در بسیاری از بروکرها، معاملهٔ جفت‌ارز برای مشتری خرد در قالب CFD یا قرارداد OTC مشابه ارائه می‌شود. معاملات در بروکرها و پراپ فرم‌ها عموماً از نوع CFD یا قرارداد ما به التفاوت هستند که در بخش بعدی آن را بیشتر بررسی می‌کنیم.

معاملات CFD در فارکس

اکثر تریدرهای خرد، یعنی تریدرهایی که با سرمایه شخصی خودشان در فارکس ترید می‌کنند و در بانک یا موسسات مالی به عنوان تریدر استخدام نشده‌اند، معاملات فارکس خود را از طریق قراردادهای CFD انجام می‌دهند.

قرارداد CFD (به انگلیسی: Contract for Difference) یا قرارداد ما به التفاوت، یکی از انواع ترید فارکس است که در آن به جای خرید و فروش مستقیم ارز، معامله‌گر با بروکر توافق می‌کند که بر اساس تغییرات قیمت یک دارایی یا نماد معاملاتی مشخص:

• هنگامی خرید یا لانگ گرفتن روی یک نماد، اگر قیمت بالا رفت سود می‌کند و اگر قیمت پایین آمد ضرر می‌کند.
• هنگام فروش یا شورت، اگر قیمت پایین آمد سود می‌کند و اگر قیمت بالا رفت ضرر می‌کند.

بنابراین در این نوع معامله معامله‌گر هیچ ارز یا دارایی خاصی را به صورت واقعی و فیزیکی نمی‌خرد، بلکه از تغییرات قیمت آنها سود می‌برد.

مزایای ترید با قراردادهای CFD چیست؟

استفاده از قراردادهای CFD در واقع به معامله‌گران کمک می‌کند که معاملات اسپات را بدون نیاز به سرمایه‌های کلان و دسترسی به معاملات اینتربانک انجام دهند.

قیمت CFD معمولاً با قیمت مرجع بازار نقدی یا نرخ‌های تأمین‌کنندگان نقدینگی مرتبط است، اما لزوماً دقیقاً برابر با نرخ اسپات بین‌بانکی نیست. اسپرد، مارک‌آپ بروکر، روش قیمت‌گذاری و شرایط بازار می‌توانند باعث اختلاف شوند.

در یک معامله اسپات واقعی، اگر قصد خرید یک ارز، کالا، فلز و… را داشته باشید باید آن را به صورت فیزیکی تحویل بگیرید، اما با کمک CFD به راحتی می‌توانید از تغییرات قیمت آنها سود ببرید و نیازی به جابه‌جایی فیزیکی آنها نیز نداشته باشید.

قراردادهای CFD به معامله‌گران اجازه می‌دهند:

• هم معامله خرید (Long) و هم فروش (Short) انجام دهند.
• با سرمایه کم و لوریج معامله کنند.
• روی صدها دارایی مختلف فارکس از جمله ارزها، طلا، نفت، شاخص، کریپتو، سهام و… ترید کنند.
• بدون نیاز به خرید و فروش فیزیکی، از تغییرات قیمت بازار اسپات سود ببرند.

چرا CFD به استاندارد معاملات خرد فارکس تبدیل شده است؟

چون تریدرهای خرد به معاملات اسپات واقعی، فوروارد، سواپ یا معامله بین بانکی دسترسی ندارند و با سرمایه کم نمی‌توانند در معاملاتی که مثلاً بین دو کشور یا بین دو بانک بزرگ انجام می‌شود، نقش داشته باشند.

CFD این امکان را فراهم می‌کند که با سرمایه کم و بدون نیاز به اتصال مستقیم به معاملات بین بانکی روی قیمت اسپات واقعی ترید کنید و در واقع از تمام مزایای ترید در فارکس به ساده‌ترین شکل ممکن بهره‌مند شوید.

معاملات فیوچرز (Futures) یا آتی

معاملات فیوچرز یا آتی، یکی از قدیمی‌ترین و شفاف‌ترین روش‌های معامله هستند و در بازار ارز هم نقش مهمی دارند. این قراردادها بیشتر در بورس‌های معتبری مانند CME معامله می‌شوند و یک ساختار استاندارد، تاریخ انقضا و قوانین مشخص دارند.

فیوچرز یک قرارداد استاندارد شده است که در آن خریدار و فروشنده توافق می‌کنند یک دارایی (که در فارکس می‌تواند ارز، کالا و… باشد) را در تاریخ مشخصی در آینده و با قیمت ثابت معامله کنند.
این یعنی:

• هم خریدار و هم فروشنده از قبل می‌دانند چه قیمتی را قبول کرده‌اند.
• اندازه قرارداد، زمان سررسید و شرایط آن قابل تغییر نیست.
• معامله در یک بازار بورس قانون‌گذاری‌شده انجام می‌شود و نه در یک بروکر فارکس.

این قراردادها ابتدا برای پوشش ریسک شرکت‌ها و مؤسسات ایجاد شدند، اما تریدرهای حرفه‌ای هم از آن‌ها برای سفته‌بازی و کسب سود از نوسان‌ها استفاده می‌کنند.

تفاوت فیوچرز با CFD در فارکس

در ظاهر ممکن است اینطور به نظر برسد که معاملات فیوچرز و CFD هر دو بر مبنای اختلاف قیمت کار می‌کنند و یکسان هستند، اما این دو روش تفاوت‌های مختلفی با هم دارند. فیوچرز یک قرارداد رسمی و قانون‌گذاری‌شده است اما CFD یک قرارداد و ابزار معاملاتی سبک و قابل انعطاف در بروکرهاست.

معاملات فیوچرز بیشتر برای تریدرهای حرفه‌ای و سازمانی، مؤسسات مالی بزرگ، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های بزرگی است که با حجم‌های بزرگ ترید می‌کنند.

بنابراین مهم‌ترین تفاوت‌های فیوچرز و CFD را می‌توانیم اینطور خلاصه کنیم:

• فیوچرز واقعی در بورس معامله می‌شود و طرف قرارداد آن به جای بروکر، بازار رسمی بورس است.
• قرارداد فیوچرز تاریخ انقضا دارد و بعد از آن تسویه می‌شود.
• حجم و اندازه قرارداد ثابت و استاندارد است. مثلاً قرارداد فیوچرز یورو معمولاً ۱۲۵٫۰۰۰ یورو است و برای تریدرهای خرد چندان کاربردی نیست.
• بهره شبانه یا سواپ (Swap) در آن وجود ندارد، چون قرارداد موقت و رسمی است.
• نقدشوندگی آن به ویژه در بازارهای اصلی مثل EUR/USD، JPY و GBP بسیار زیاد است.

معاملات فوروارد (Forwards)

معاملات فوروارد شباهت‌های زیادی به فیوچرز دارند، اما یک تفاوت اساسی آن‌ها را کاملاً از هم جدا می‌کند: فورواردها ساختار ثبات و مشخصی ندارند و کاملاً قابلیت سفارشی‌سازی دارند. به همین دلیل است که این معاملات عمدتاً میان بانک‌ها، شرکت‌های بزرگ و مؤسسات مالی انجام می‌شود و به درد تریدرهای خرد یا ریتیل تریدرها نمی‌خورد.

معامله فوروارد چطور کار می‌کند؟

معاملهٔ فوروارد نوعی قرارداد خصوصی (OTC) بین دو طرف است که توافق می‌کنند یک ارز را در تاریخ مشخصی در آینده و با قیمت توافق‌شده معامله کنند. این قراردادها برخلاف فیوچرز در بورس معامله نمی‌شوند، اندازه، زمان سررسید و شرایطشان کاملاً قابل تغییر است و به جای عرضه در یک بازار عمومی، بین طرفین قرارداد بسته می‌شوند. به زبان ساده، فوروارد یک قرارداد آتیِ سفارشی‌شده است که دقیقاً مطابق نیاز شرکت یا مؤسسه طراحی می‌شود.

کاربرد معاملات فوروارد

بزرگ‌ترین کاربرد فورواردها پوشش ریسک ارزی یا هجینگ (Hedging) است. شرکت‌هایی که در آینده پرداخت یا دریافت ارزی دارند، ترجیح می‌دهند نرخ ارز را از قبل قفل کنند تا از نوسانات بعدی در امان بمانند. مثلاً فرض کنید یک شرکت قرار است ۶ ماه دیگر ۱ میلیون یورو به یک بانک پرداخت کند. اگر نرخ یورو بالا برود، هزینه شرکت بسیار سنگین‌تر می‌شود. بنابراین شرکت با بانک قرارداد فوروارد می‌بندد تا نرخ امروز را برای ۶ ماه بعد ثابت کند و علاوه بر محافظت از سرمایه خود در برابر نوسان‌ها، بتواند برنامه‌ریزی مالی دقیق‌تری داشته باشد.

معاملات آپشن (Options) یا اختیار معامله

معاملات آپشن یکی از انعطاف‌پذیرترین و در عین حال پیچیده‌ترین ابزارهای مالی هستند. این معاملات در بازار ارز نیز کاربرد زیادی دارند و هم برای هجینگ و هم برای استراتژی‌های معاملاتی پیشرفته از آنها استفاده می‌شود.
آپشن قراردادی است که به خریدار حق (و نه الزام) می‌دهد که یک جفت‌ارز را در یک تاریخ مشخص با یک قیمت از پیش تعیین‌شده بخرد یا بفروشد که این قیمت نیز در اصطلاح استرایک (Strike) نامیده می‌شود.

نکته کلیدی در درک معاملات آپشن اینجاست که خریدار مجبور به اجرای قرارداد نیست و دقیقاً به همین علت آن را آپشن یا اختیار معامله می‌نامند.

نحوه کار معاملات آپشن

به طور کلی دو نوع اصلی آپشن وجود دارد:

• کال آپشن (Call Option) یا اختیار خرید
• پوت آپشن (Put Option) یا اختیار فروش

هربار که فردی آپشن می‌خرد، باید مبلغی به نام پریمیوم (Premium) یا حق‌الامتیاز پرداخت کند که هزینه استفاده از این حق است.

برای مثال فرض کنید نرخ EUR/USD روی 1.0800 است. یک تریدر پیش‌بینی می‌کند یک ماه آینده قیمت بالا می‌رود، اما نمی‌خواهد ریسک بزرگ پوزیشن گرفتن با لوریج را قبول کند. در این حالت او یک Call Option با استرایک 1.0850 می‌خرد و ۵۰ دلار پریمیوم می‌پردازد.

در زمان فرا رسیدن سررسید ممکن است دو حالت رخ دهد:

• حالت اول: قیمت به 1.0950 رسیده است. بنابراین خریدار آپشن از حقش استفاده می‌کند، چون بازار بالاتر از استرایک است و او حتی با وجود پرداخت پریمیوم باز هم سود می‌کند.
• حالت دوم: قیمت زیر 1.0850 مانده است. در این حالت خریدار اجباری ندارد از قرارداد استفاده کند و فقط پریمیوم پرداخت‌شده را از دست می‌دهد. بنابراین ضرر او به همان ۵۰ دلار محدود می‌شود و در واقع تریدر ریسک معامله خود را به شکل قابل توجهی کم کرده است.

معاملات سواپ (Swaps)

سواپ‌ها از مهم‌ترین ابزارهای بازار جهانی ارز هستند و بیشتر توسط بانک‌ها، مؤسسات مالی و شرکت‌های بزرگ برای مدیریت نقدینگی، تأمین ارز و پوشش ریسک استفاده می‌شوند.

طبق پیمایش سه‌سالانهٔ بانک تسویه‌حساب‌های بین‌المللی (BIS) در آوریل ۲۰۲۵، میانگین گردش روزانهٔ بازار جهانی ارز به ۹.۶ تریلیون دلار رسید. در این میان، معاملات اسپات حدود ۳ تریلیون دلار و FX Swap حدود ۴ تریلیون دلار از گردش روزانه را تشکیل می‌دادند. بنابراین FX Swap بزرگ‌ترین بخش بازار ارز از نظر حجم معاملات است.

منبع: BIS، پیمایش بازار جهانی ارز در آوریل ۲۰۲۵

FX Swap چیست؟

FX Swap قراردادی است که در آن دو طرف ابتدا دو ارز را در تاریخ نزدیک یا نرخ اسپات با یکدیگر مبادله می‌کنند و هم‌زمان توافق می‌کنند همین تبادل را در تاریخی مشخص در آینده و با نرخ از پیش تعیین‌شده معکوس کنند.

برای مثال، یک بانک می‌تواند امروز دلار را با یورو مبادله کند و هم‌زمان توافق کند که یک ماه بعد، یورو را پس بدهد و دلار را با نرخ مشخص‌شده دریافت کند. کاربرد اصلی این قرارداد، تامین نقدینگی کوتاه‌مدت و مدیریت ریسک ارزی است.

تفاوت FX Swap و Currency Swap چیست؟

Currency Swap یا سوآپ ارزیِ بلندمدت با FX Swap یکسان نیست. در Currency Swap، سررسید قرارداد معمولاً بیش از یک سال است و طرفین، علاوه بر مبلغ اصلی ارزها، پرداخت‌های بهره را نیز در طول دوره با یکدیگر مبادله می‌کنند. این ابزار بیشتر برای مدیریت بدهی‌های ارزیِ بلندمدت شرکت‌ها و مؤسسات به کار می‌رود.

تفاوت FX Swap با سواپ شبانه در CFD

FX Swap و Currency Swap قراردادهای مالی میان بانک‌ها و مؤسسات هستند و با سواپ شبانه‌ای که تریدرهای خرد در بروکر می‌بینند تفاوت دارند.

سواپ شبانه یا Rollover در CFD، تعدیل هزینه یا درآمد نگهداری یک پوزیشن باز در پایان روز معاملاتی است. مقدار آن بر اساس مشخصات نماد، نرخ‌های تأمین مالی و سیاست بروکر محاسبه می‌شود. بنابراین سواپ شبانهٔ CFD را نباید با قرارداد FX Swap یا Currency Swap اشتباه گرفت. برای راهنمایی بیشتر معامله‌گران می‌توانن تعریف FX Swap و تفاوت آن با Currency Swap که به‌طور دقیق در BIS (بانک تسویه‌حساب‌های بین‌المللی) آمده است را مطالعه کنند.

تفاوت معاملات سواپ با سواپ شبانه در فارکس

بعضی تریدرها تصور می‌کنند که معاملات سواپ همان سواپ یا بهره شبانه‌ای است که در معاملات CFD فارکس بابت باز نگه داشتن پوزیشن‌های خود به بروکر می‌پردازند، اما این تصور صحیح نیست.

این دو سواپ صرفاً تشابه اسمی دارند و ارتباط مستقیمی بین آنها وجود ندارد:

• سواپ بین بانکی یا معاملات سواپ در واقع نوعی از قراردادهای مشتقه بزرگ برای تبادل ارز و مدیریت نقدینگی است.
• سواپ و بهره شبانه در بروکرها هزینه نگهداری پوزیشن CFD است که بر اساس اختلاف نرخ بهره دو ارز محاسبه و مبلغ آن به بروکر پرداخت می‌شود.

یک تریدر خرد، با سواپ شبانه سر و کار دارد و اگر پوزیشن‌های خود را باز نگه دارد، طبق قرارداد CFD باید مقداری بهره شبانه بپردازد، اما در معاملات شخصی خود اصلاً به معاملات سواپ بین بانک‌ها و موسسات دسترسی ندارد و ساختار آنها با تریدهای معامله‌گران در فارکس متفاوت است.

معاملات ETF‌ ارزی

صندوق‌های قابل معامله در بورس یا ETF بیشتر در بازار سهام معامله می‌شوند، اما بخش خاصی از آنها با عنوان ETFهای ارزی که دارایی پایه آن‌ها ارزهایی مثل دلار، یورو و… هستند، در دسته ابزارهای مرتبط با فارکس قرار می‌گیرند. صندوق‌های ETF ساختار شفاف‌تری دارند و عموماً سرمایه‌گذاران از آنها برای سرمایه‌گذاری میان‌مدت استفاده می‌کنند.

صندوق‌های ETF ارزی ممکن است از یک ارز خاص تشکیل شده باشند (مثلاً ETF مبتنی بر یورو یا ETF مبتنی بر ین ژاپن) و یا شاخصی از چند ارز مختلف را دنبال کنند.

با توجه به اینکه تریدرها برای ترید این ETF ها باید به بازارهای سهام جهانی دسترسی داشته باشند، کاربرد آنها در میان تریدرهای خرد و به ویژه در ایران زیاد نیست و بیشتر برای سرمایه‌گذاران بزرگ جذابیت دارند.

جدول مقایسه انواع معاملات در فارکس

جمع‌بندی

بازار فارکس صرفاً به معاملات تریدرهای خرد محدود نمی‌شود و روش‌های مختلفی برای معامله و مدیریت ریسک در آن وجود دارد. با این حال، بسیاری از این روش‌ها برای بانک‌ها و موسساتی است که با حجم‌های بسیار بالا معامله می‌کنند و لزوماً مثل یک تریدر روزانه به دنبال کسب سود از خرید و فروش ارزها نیستند.

تریدرهای خرد چه در بروکر و چه در پراپ فرم‌ها عموماً از طریق CFD ترید می‌کنند، یعنی بدون نیاز به تصاحب یک دارایی واقعی، طی یک قرارداد با بروکر از نوسان‌های قیمت آن سود می‌برند. آشنایی با انواع معاملات فارکس و نحوه کارکرد آن کمک می‌کند تا دید وسیع‌تری نسبت به عملکرد واقعی بازار داشته باشید و بهتر در جریان تعامل‌های بین بازیگران بزرگ بازار قرار بگیرید.

سؤالات متداول

مشاهده پلن A
مشاهده پلن B

تا کنون 3 نفر امتیاز داده‌اند.
میانگین امتیاز: 5,00 از 5
امتیاز شما:

Loading...